Ten sam kapitał, to samo oprocentowanie i trzydzieści lat. Przy procencie prostym 10 000 zł zamienia się w 25 000 zł, przy składanym w ponad 43 000 zł. Różnica bierze się stąd, że dopisane odsetki same zaczynają przynosić odsetki. Dalej o tym, jak to policzyć, ile z wyniku zabierają podatek i inflacja i dlaczego ten sam rachunek działa też przeciwko zadłużonym.
Wzór i pierwsze lata
Kwota końcowa to kwota początkowa razy (1 + oprocentowanie) podniesione do potęgi liczby lat. Dla 10 000 zł i 5% rocznie po pierwszym roku jest 10 500 zł, po drugim 11 025 zł, bo drugi rok liczy się już od 10 500 zł. Własne kwoty można sprawdzić w kalkulatorze lokat albo w arkuszu z funkcją wartości przyszłej. Przy regularnych wpłatach wzór się komplikuje, więc łatwiej skorzystać z takiego narzędzia.
Gdzie procent składany działa, a gdzie nie?
Mechanizm działa tam, gdzie pieniądze zostają w obiegu i przynoszą dochód, czyli na lokatach, w obligacjach i funduszach. Pieniądze wydane na rozrywkę, w tym na grę w Ice casino, są kosztem w budżecie, a nie inwestycją, więc procent składany ich nie dotyczy. Dlatego kwotę na przyjemności najlepiej ustalić osobno i z góry, a oszczędności odłożyć, zanim zacznie się ją wydawać.
Kapitał w czasie
Tabela zestawia oba rodzaje procentu dla 10 000 zł i 5% rocznie. Kwoty są przed podatkiem i inflacją. Przy procencie prostym kapitał rośnie co roku o stałe 500 zł, przy składanym o coraz większą kwotę. W trakcie nie ma żadnych dopłat ani wypłat, więc tabela pokazuje wyłącznie działanie odsetek.
| Po ilu latach | Procent prosty | Procent składany | Różnica |
| 5 | 12 500 zł | 12 763 zł | 263 zł |
| 10 | 15 000 zł | 16 289 zł | 1 289 zł |
| 20 | 20 000 zł | 26 533 zł | 6 533 zł |
| 30 | 25 000 zł | 43 219 zł | 18 219 zł |
Po pięciu latach różnica jest symboliczna, po trzydziestu przekracza całą wpłaconą kwotę. Ostatnie dziesięć lat dodaje 16 686 zł, czyli więcej niż pierwsze dwadzieścia (16 533 zł), bo przyrost rośnie razem z kapitałem.
Ile zostaje po podatku i inflacji?
Wynik 26 533 zł po dwudziestu latach to liczba nominalna. Oznacza ona kwotę widoczną na koncie, a nie to, co da się za nią kupić. Wynik korygują dwie rzeczy, podatek i inflacja, i liczy się je w tej kolejności. Realny obraz wygląda skromniej:
- po podatku 19% od zysku zostaje około 23 390 zł (przy założeniu, że podatek płaci się na końcu, w praktyce banki pobierają go przy każdym dopisaniu odsetek, co obniża wynik jeszcze nieco bardziej),
- przy inflacji 3% rocznie ta kwota odpowiada dzisiejszym około 12 950 zł.
Z dwudziestu lat oszczędzania zostaje więc w dzisiejszych cenach około 2 950 zł zysku, a nie 16 533 zł, jak sugeruje pierwsza liczba. Oprocentowanie ocenia się dopiero po zestawieniu z inflacją i opłatami.
Ten sam rachunek przy długu
Procent składany działa w obie strony. Niespłacone 5 000 zł przy oprocentowaniu 20% rocznie po trzech latach urośnie do 8 640 zł, bo odsetki doliczają się do zadłużenia. Przy kredycie spłacanym w ratach odsetki liczy się od malejącego salda, więc mechanizm najmocniej działa na saldzie, które rośnie, czyli na niespłaconym limicie. Dlatego drogie długi, na przykład na karcie, spłaca się przed odkładaniem na lokacie oprocentowanej na kilka procent.
Jak często doliczane są odsetki?
Częstotliwość ma mniejsze znaczenie niż samo oprocentowanie. Przy 5% nominalnych i 10 000 zł po dziesięciu latach wychodzi 16 289 zł przy doliczaniu rocznym, 16 470 zł przy miesięcznym i 16 487 zł przy dziennym. Oprocentowanie efektywne, czyli to uwzględniające kapitalizację, wynosi przy miesięcznym doliczaniu około 5,12%. To wartość, którą warto porównywać między ofertami.
Reguła 72
Szacunek da się zrobić w pamięci, bez kalkulatora. Podziel 72 przez roczne oprocentowanie, a otrzymasz przybliżony czas podwojenia kapitału:
- 3% to około 24 lata,
- 4% to około 18 lat,
- 6% to około 12 lat,
- 8% to około 9 lat.
Ten sam rachunek pokazuje, że przy inflacji 3% siła nabywcza pieniędzy spada o połowę po około 24 latach. Przy bardzo wysokich stopach, na przykład powyżej 20%, wynik traci dokładność, ale dla typowych lokat i obligacji jest wystarczająco trafny.
Czas bije kwotę
Ola odkłada 200 zł miesięcznie przez dziesięć lat, po czym przestaje i zostawia pieniądze na kolejne dwadzieścia. Piotr zaczyna po dziesięciu latach i wpłaca 200 zł przez dwadzieścia lat. Przy 5% rocznie z miesięcznym doliczaniem Ola ma na końcu około 84 tys. zł, Piotr około 82 tys. zł. Ona wpłaciła 24 tys. zł, on 48 tys. zł.
Co zrobić z tą wiedzą?
Cztery rzeczy dają najwięcej. Pierwsze dwie nie wymagają żadnych wpłat, tylko porównania ofert i przeglądu własnych zobowiązań. Dwie kolejne utrzymują efekt na lata, bo ograniczają podatek i uniezależniają oszczędzanie od bieżącego nastroju:
- Policz własną kwotę i horyzont, a potem porównaj oferty po oprocentowaniu efektywnym i opłatach.
- Spłać najdroższe długi, zanim zaczniesz oszczędzać na dłużej.
- Sprawdź konta z ulgami podatkowymi, czyli IKE i IKZE, bo podatek od zysków zabiera znaczną część wyniku.
- Ustaw stały przelew w dniu wypłaty, żeby oszczędzanie nie zależało od bieżącej decyzji.
Tekst jest informacyjny i nie stanowi porady finansowej. Przy większych kwotach warto skonsultować się z doradcą.